Kendini Feda Şeması Nedir? Sınır Koyamamak ve "Hayır" Diyememenin Psikolojik Kökenleri - Klinik Psikolog Ali Özsoylu I Beylikdüzü Psikolog
Kendini Feda Şeması Nedir? Sınır Koyamamak ve "Hayır" Diyememenin Psikolojik Kökenleri - Klinik Psikolog Ali Özsoylu I Beylikdüzü Psikolog
Birçok kişi için "iyi bir insan olmak", başkalarını üzmemek ve fedakarlık yapmak neredeyse alışılmış bir davranış haline gelmiştir. Ancak bu durum sürekli tekrarlandığında kişi kendi ihtiyaçlarını ikinci plana atmaya, sınır koyamamaya ve zamanla tükenmiş hissetmeye başlar. Bu durumun altında genellikle "Kendini Feda Şeması" yer alır.
Kendini Feda Şeması Nedir?
Kendini feda şeması, bireyin kendi ihtiyaçlarını ikinici plana atması ve diğer insanların ihtiyaçlarını ön plana koymayı normalleştirmesidir.
- Yeterki onlar mutlu olsun, üzülmesi
- Ben bir şekilde hallederim
- Onlar mutlu olunca bende olurum
- Sınır koyarsam karşı tarafı üzerim
gibi düşünce yapılarını buna örnek olarak verebiliriz.
Bu şemaya sahip kişiler oldukça merhametli ve iyilik severdirler. Ancak bir süre sonra yorgunluk, üzüntü, öfke ve değersizlik duygularını yoğun yaşarlar.
Kendini Feda Şeması Nasıl Gelişir?
Bu şema genellikle çocukluk ve ergenlik yıllarında gelişir.
- Ailesinden iyilik yaptıkça kabul gören
- İyi bir insan olmanın diğer insanların ihtiyaçlarını önceliğe koymaktan geçtiğini öğrenen
- Aile içinde sınır koyduğunda eleştirilen
bu şekilde büyüyen vb durumlar yaşayan kişilerde Kendini Feda Şeması gelişir.
Sınır Koyamamak ve Kendini Feda Şeması İlişkisi
Kendini Feda Şeması olan kişilerde genellikle sınır koyamamak en belirgin davranışsal özelliklerden birisidir.
- Hayır demekte zorlanmak
- Karşı tarafı kırmamak için sınır koymamak
- İstemediği halde sorumluluk almak
- İlişkilerde yükü taşımak
Sınır koymak onlar için yoğun suçluluk ve kaygı duygularını tetikleyen bir durumdur.
Kendini Feda Etmenin ve Hayır Diyememenin Psikolojik Sonuçları
Uzun vadede bu şema:
- Tükenmişlik hissi
- Öfke patlamaları
- Değersizlik duygusu
- İlişkilerde dengesizlik
- Pasif - agresif davranışlar
gibi sorunlara yol açar.
Birçok danışan "Benim gittiğim gibi kimse bana gelmiyor" cümlesiyle terapiye başvurur.
Terapi Sürecinde Kendini Feda Şeması Nasıl Ele Alınır?
Şema Terapi yaklaşımıyla kendini feda şeması, şemanın kökenlerinin fark edilmesi, suçluluk duygularıyla çalışılması, sağlıklı sınır koyma becerilerinin geliştirilmesi, kendine daha çok değer verme becerilerinin geliştirilmesi terapide ele alınan konu başlıklarıdır.
Amaç, kişinin hem ilişkilerini yani sınırlarını koruyabilmesi hem de kendi ihtiyaçlarını yok saymadan var olabilmesidir.
Klinik Psikolog Ali Özsoylu olarak, Beylikdüzü'nde ve online terapi seanslarında danışanların kendini feda şeması ve sınır koyamaması üzerine terapisel süreçler yürütüyorum. Şema Terapi ve Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımlarıyla bu döngüyü değiştirmek için adımlar atılır.